“Makedonya İzlenimlerim”

 KERKÜK’TEN ÜSKÜP’E
 

FOTOLAR

       Şemsettin KÜZECİ

skuzeci@hotmail.com

2005 İstanbul’da düzenlenene 12.Türk Dünyası Günleri ve Kurultayı çerçevesinde Türkçe konuşan birçok Türk akraba topluluklarının gençleri ile tanınıştık. Türkmenlimizi, Irak Türkmenlerini onlara tanıtmak, 85 yıldır esaret altında kaldığımızı, bun rağmen var gücümüzle kimliğimizi, benliğimiz koruduğumuzu, Tuzhurmatu, Kerkük, Musul, Telafer’den gelen gençlerimizle birlikte Türk dünyasının gençlerine adeta bir tarih dersi gibi izah ettik.

Türk dünyasından gelen genç dostlarımız ve teşkilat arkadaşlarımız, onlarda bizlere kendilerini,  genel yaşamlarıyla ilgili bilgi aktardılar… İşte bu kurultayların önemi ve amacı Türk dünyasın gençlerinin birbirleriyle kaynaşması ve işbirliği yapmasıdır.

İstanbul’da tanıştığımızı Kurultaya ilk defa katılan Makedonya Türklerinin temsilcisi, Türk Demokrat Partisi Gençlik Formu Genel Başkanı Sayın Enes İBRAHİM, Sezen Seyfullah, Bayram ve Tayfun gibi aktif gençler, Türkmeneli’ni (Irak Türkmenlerini) unutamadılar ve bize onları unutamadık. Her yıl Makedonya’da gerçekleşen 19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Spor ve Gençlik Bayramı kutlamalarına davet ettiler.

Davetiye Şahsım adına ve Türkmeneli Televizyonun olarak ta yanlarında olmamızı çok istediler. Çalışmalarımızın yoğun olduğu bir ortamda hem de sınavlarımızın tam başlayacağı güne rastlamasına rağmen

Türk şairi Yahya Kemal BEYATLI’ nın doğum yeri olan Üsküp’e gitme kısmetimize varmış meğer. 19 Mayıs 2006 tarihini gösterdiğinde Ankara-İstanbul ve İstanbul- Üsküp Uçak biletimiz elimde olunca gerçekleşti. Saat tam 11.00’de İstanbul- Ankara uçağına bindik. Saat 14.40’ta da İstanbul-Üsküp (Makedonya) uçağına binerek Türkiye saatiyle 18.00’da Üsküp saatiyle 17.00’da Makedonya topraklarına indik.

Uçak Üsküp zerindeyken çok ilginç bir duygu yaşamaya başladım. Acaba Üsküp nasıl bir şehirdir. Üsküp’ü çok duymuştum. Ama o toprakları görmek, türlü kısmet olamamıştı. Aynı Uçakta bizimle birlikte “Türkiye Milli Voleybol” Takımının da olması bizleri çok mutlu kılmıştır.

Benimle birlikte Türkmeneli Televizyonu Kameramanı 1980, Malatya doğumlu Genco BARSHAN’ı Üsküp Havaalanında Ekonomi Bakan yardımcısı’nın makam arabasıyla şoförü ve bir de Makedonya Türk Demokrat Partisi Gençlik Formunun yönetim kurlu üyesi Hasan ÖMER tarafından karşılandık.

Makedonya’nın başkenti Üsküp’e diğer adıyla Skoıpje’ ye 17 km. uzaklıkta olan Havaalanındaki izdiham dikkatimizi çekti. Bir yandan 19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Spor ve Gençlik Bayramı bir taraftan da Türkiye Voleybol Milli Takımı’nın havalarında yetkililerce karşılanması, Havaalanını çifte bayram havasına soktuğunu yaşadık.

Atatürk’ü anma programına 2 saat kala Üsküp’e vardık. İlk önce kalmağımız  “Centar” oteline yerleştik. Ardından da kutlamanın yapıldığı Makedonya Parlamentosunu “Üsküp Ordu Evi” salonuna vardık. Program hazırlıklarına katıldık. Ses ve kamaramızı yerleştirdikten sonra programı güzel sunucu Nagehan Abbas’tan aldık. Önce Saygı Duruşu ve Makedonya ile Türkiye’nin İstiklal Marşı okundu. Ardından da Makedonya Türk Demokrat Partisi Gençlik Formu Genel Başkanı Ense İBRAHİM açılış konuşmasını yapmak üzere kürsüye çıktı.

19 Mayıs kutlamalarının önemine değindi ve kutlamalarda katkıda bulunan T.C. Büyükelçiliğine özellikle de Askeri Ataşesi Kurmay Albay Rahmi ACIR’e teşekkür etti. Ardında da “Irak’tan Türkmeneli Televizyonu konuğumuzdur. Kutlamaları görüntülemek için Üsküp’teler. Türkmeneli TV temsilcisi Sayın Şemsettin KÜZECİ, Aynı zamanda da Türk Dünyası Genç İletişimciler Birliği Kurucu Genel başkanıdır.”dedi ve hemen bendenizi kürsüye davet etti.

Apar topar kürsüye çıkıp,“Irak halkı özellikle de Irak Türkmenlerinin ve Türkmeneli Televizyonu çalışanlarının sevgi ve saygılarını Makedonya Türklerine ve salondakilere ilettim. 19 Mayıs Kutlamalını da kutlayarak, Irak Türkmen gençleri ve Türkmeneli Televizyonu adına TMP Gençlik Formu Genel Başkanı Enes İBRAHİM’ e bir onur Plaketi takdim ettim. Kutlamalara katılanlar tarafından, Türkmenler için kocaman bir alkış geldi. Gözlerim dolu yerime oturdum…”

Protokol konuşmaları devam etti. Makedonya Türk Demokrat Partisi Genel Başkanı Dr. Kenan HASİP, ardından da T.C. Üsküp Askeri Ataşesi Kurmay Albay Rahmi ACIR sinevizyon destekli 19 Mayıs’ın n tarihi sürecini ve önemini kapsayan bir konuşma yaptı. Makedonya Parlamentosunda Türk Milletvekili Bayan Zerin ABBAS tarafından Kurmay Albay Rahmi ACIR’a Makedonya Türklerine vermiş olduğu desteklerinden dolayı bir Tablo verildi.

T.C. Üsküp Büyükelçisi Taner KARAKAŞ, MATUSITEB Başkanı Fadıl HOCA ve son olarak protokol konuşmalarını Makedonya Türk demokrat Partisi Genel Başkanı Dr. Kenan HASİP çok etkili bir konuşma yaptı.

Program’da Sanatçı Behiç İBRAHİM’ in sunduğu mizah gösterisinden sonra Ankara’da gelen Türk Sanat Musikisi Araştırma Derneği Korosu birbirinden güzel Rumeli türkülerini ve Atatürk’ün sevdiği şarkıları seslendirdiler. Türkiye’m Türküsünü ellerinde Türk Bayraklarıyla salonda bulunan her kes bir koro şeklinde icara etti. Ardından da Bir kokteyl ile programın ilk günü sona erdi.

Kokteyl’de Türk Demokrat Partisi Genel Başkanı Dr. Kenan HASİP, Türkiye’nin Makedonya Büyükelçisi Tamer KARAKAŞ, MATUSITEB Başkanı Fadıl HOCA, TDP Milletvekili Zerin ABBAS, TDP Gençlik Formu Başkanı Enes İBRAHİM; Türkmeneli TV’ye konuştular: Türkmeneli televizyonuna teşekkür ederek, “Irak Türkmenlerinin haklı davalarında başarılı olmalarını dilediler.”

ÜSKÜP’TE TÜRK ESERLERİ

Üsküp'ün Osmanlı İmparatorluğu egemenliği altına girmesi ise 1389'da oldu. Bu tarihten itibaren bir sancak merkezi yapılan Üsküp, Fatih Sultan Mehmet tarafından Rumeli Beylerbeyiliği’ne bağlı eyalet merkezi yapıldı. Osmanlı İmparatorluğu döneminde önemli bir yönetim ve ticaret merkeziydi.

20 Mayıs 2006 tarihinde Başkent Üsküp’ün Tarihi Türk Çarşısını dolaştık. Oradaki esnafları Türkçe konuşuyorlar… Çarşının ortasında Muratpaşa cami ve Çifte Hamam‘a rastladık. İlginç olan Üsküp’te bütün eski hamamlar şu anda Müzeye dönüştürüldüğünü gördük. Üsküp’ün Ticaret Merkezi iöerisine girdiğimizde her mağazanın önünde yüzlerce gencin fotoğrafını gördük. Buda ne sorduk..Acaba evlenmek mi istiyorlar yoksa iş arayışındalar bu gençler.. Cveap ilginç idi… Hayır bu gençler Bu yıl Liseden mezun olmuşlar.. Bize adet böyledir… Amma da ilginç…

Yine çarşıdayız..Bir antikacıya rastladık.. Çok sayıda Devlet başkanlarının fotoğrafları ve ülkelerin paraları sergileniyor… Yakınlaşınca Bizim Diktatörün resmine rastladık…5‘lik Irak Dinarı üzerinde büyütülmüş resmi sergileniyordu…

Türk çarşısının doğusunda koca bir çınar ağacı yaşını Urfalı Kebapçı Mustafa Bey(Hacı Bey) sorduğumuzda; 80 yaşında olduğunu öğrendik. Bizi çaya davet etti Hacı Bey Mustafa “Dünyanın her yerinden gelen Türk Misafirler bu çınar ağacının altında otururlar… 9. Cumhurbaşkanı Sayın Süleyman DEMİREL; bizim oturduğunuz yerde oturmuş, Haci Mustafa devam ediyor ve parmağıyla da iki masa ilerisine işaret etti. Oradaki masa’da T.C. Genelkurmay Başkanı Sayın Hilmi ÖZKÖK’ ün Makedonya’yı ziyaret ettiğinde oturduğunu, Ayran ve Çay içtiğini” söyledi.

Türkmeneli TV olarak, konuk olduğumuz Üsküp; tıpkı Kerkük benzer bir Türk şehirdir. Türk Kalesi, Taşköprüsü, Şehrin ortasından geçen Vardar Nehri, Camiler, Türk yapılı hamam ve hanları, bu şehrin Kerkük gibi Türk olduğunu gösteriyor. Taşköprü’nün sağına düşen ve Vardar Nehrinin sahilindeki gazinolar, Üsküp’te yaşayanlar tarafından çok benimsenmektedir…

FOLKLOR GÖSTERİSİ

Makedonya’nın diğer bölgelerinde (Kalkandelen, Gostiver, Ohri, Manastır)’de yaşayan Türkleri için TDP Gençlik Formu 19 Mayıs Atatürk’ü Anma Spor ve Gençlik Bayramı özel kutlama programı düzenledi. Etkinliklere katılmalarına sağlayarak muhteşem bir folklor ve müzik gösterisi yapıldı.

Programın sunucusu Gazeteci dostumuz Sezen Seyfullah açılışı yaptıktan sonra TDP Gençlik Formu Genel Sekreteri Bilgin DEMİR’i konuşmasını yapmak için kürsüye çağırdı. Ardından da TDP Genel Başkanı Dr. Kenan HASİP 19 Mayıs kutlamaları anısına anlamlı bir konuşma yaparak, Atatürk’ün gençlere verdiği önemini anlattı. Sırasıyla Makedonya’nın muhtelif bölgelerinden katılan Türk okullarının folklor gösterileri sunuldu. Öğrenciler çok heyecanlı çok istekli bir şekilde faaliyetler takdim ettiler. Bir Bayram havasının yanı sıra Bahar şenliklerini rüzgâr gibi estiriyorlardı.

Atatürk’ün babası Ali Rıza’nın doğduğu köy “Kalecik” ten gelen müzik ekibiyle tanıştık… Birkaç türkü ve folklor oyunları sundular.. Ne mutlu size böyle bir köyde yaşıyorsunuz onlara dediğimde ”Ne Mutlu Türküm Diyene” sözünü ekibin başı iftiharla bana cevap olarak söyledi…

MAKEDONYA TV’SİNDE TÜRKÇE BÖLÜMÜ

Üsküp’ü gezmek ve oradaki Türklerin Kültürel ve sosyal yaşantılarını yerinde izlemek arzusundaydık. Her attığımız adımı ölümsüzleştirmek istiyorduk. TDP Gençlik Formu Genel Başkanı Ense İBRAHİM, Genel Sekreter Bilgin DEMİR ve Sadullah SAİT, bizlere her konuda rehberlik ettiler. Zamanımızın kısıtlı olmasına rağmen önce Makedonya Televizyonunu ziyaret ettik. Türkçe bölümü sorumlusu Sedat AZİZOĞLU bizi sevgiyle karşıladı. Kardeş TV olarak Türkmeneli Televizyonunun mikrofonlarını kendisine uzattım.

“Kadromuz 14 kişiden oluşur, günde 2,5 saat yayın yapıyoruz. Haber, yorum, görüşme, belgesel ve müzik Klipleri yayınlıyoruz. Sıkıntılarız çoktur. Özellikle de Personel konusunda ve bir de malzeme eksikliğimiz var. Elimizde yeterli film ve programlar bulunmamaktadır. Türkçe Kliplerimiz yok. Öğretemiyoruz. İmkânlarımız kısıtlıdır. Türkmenli TV’yi uydudan izliyoruz. Siziler her ne kadar bizlerden uzaksanız da gönlümüzdesiniz…” dedi.

Mikrofonumuzu Haber sunucusu Esra, eşi Eran HASİP ve Sunay EFENDİLER’ e uzattık. Onlar da sıkıntılarını, duygu ve düşüncelerini Türkmeneli TV açıkça anlattılar. Hem mutlu hem de üzüntülü olarak Makedonya TV’sinden ayrıldık…

MAKEDONYA TÜRKLERİNİN SESİ

“YENİ BALKAN GAZETESİ”

Sırada Balkan Türklerin sesi sayılan “Yeni Balkan” gazetesi vardı. Gazetenin imtiyaz sahibi ve genel yayın yönetmeni Murteza SULOOCA, bizi karşıladı. 16 sayfa olarak yayınlanan gazete’de çalışanlarla tanıştık. Hacer V. SULOOCA ve Elyesa ALİ kardeşlerimizi gördük. Orada Makedonya Türklerinin Usta Kalemlerinden sayılan bir Aydın Türk ile de tanıştık. O da Fahri KAYA idi., çok alçak gönüllü olduğunu gördük… www.yenibalkan.com.mk

MAKEDONYA’DA İLK ÖZEL TÜRK KÜTÜPHANESİ

Koşa koşa her yeri gezmek istiyorduk. Ancak saatler ilerledikçe dönüşümüz yaklaşıyordu. Her gittiğimiz yerde Türklük adına yeni bir şeylere rastlıyoruz. Köprü kültür, Sanat ve Eğitim Derneği’nde bizi bekliyorlardı. Dernek Başkanı ve Hüsrev EMİN ve yönetim kurulu üyeleri bizleri kapıda kabul ettiler.

 İçeri girer giremez çok ilginç bir görüntüyle karşı karşıya geldik. Bir salona girdik ki, dört etrafı Türkçe kitap dolu, ortada araştırma okuma masaları karşıda bilgisayarlar etrafında gençler oturmuş Köprü dergisinin son sayısını hazırlıyorlar.. Önümüzdeki masada Derneğin yayın organı sayılan “Köprü Dergisi” nin son 10 sayısı koyuldu. Dergi kapağı 4 renkli kuşa kâğıda baskılı. İçerik Makedonya Türklerinin kültür, sanat, edebiyat ve medeniyetinin tarihini kapsıyor… www.koprudernegi.org

Makedonya’da dikkatimi çeken başka bir şey… Arabadan fazla motosiklet kullanmalarıydı. Yediden yetmişe motosiklet ve bayanlar ise Bisiklet kullanıyorlar. Çifte kumrular gibi de sarmaş dolaş gezip tozuyorlardı Makedonyalılar… En işlek caddelerini gezerken orada dikkatimizi bir büyük saat çekti. Rehber dostumuza soruna dedi ki, Orası Müzedir.Ancak bugün Pazar olduğu için içeri giremeyiz..Bizim de dönüşümüze saatler kalmıştı.Durumu anladık. Temmuz, 1963’te Üsküp’te en büyük depremlerden birisi gerçekleşmiştir.  Bu saat’te o zamanki Tren İstasyonunun saati idi. Ama şimdi burası müzeye dönüştürülmüştü…

Son saatlerimizde Koç HOLDİNG tarafından Makedonya’ya yapılan Ticaret merkezini ziyaret ettik.. Yine orada müdürlük yapan bir tanıdığa rastladık. Oranın teknik Müdürü İrfan  bey, Bu adan Saddam döneminde Bağdat’ta ve Kerkük’te çalışmış..Kendisi Makedonya Türklerindendir. Başta çekimin yasak olduğunu söylediler. Daha sonra İrfan Bey Pazar olmasına rağmen genel müdürü yardımcısını aradı. Kendisi bize referans olarak çekim yapmamızı sağladı. Biz de ona Türkmeneli TV’nin Mikrofonlarını açarak Türk Ticaret Merkezi o bir adıyla “RamstoreMall” hakkında bilgi aktardı…

İçeride bir Ay ile tanıştık kendisi oynayıp zıplıyordu.. Bizi görünce daha da zıplamaya başladı… Biz de Mikrofonumuzu eline verdik. Montajda üzerine hangi bir şarkı koyacağımız ta Makedonya’dan düşünmeye başladım.. Montaj’da çok ünlü bir yabancı müzik görüntü altı dişeyerek…Anlayan anlasın düşüncesiyle bir mesaj vermeye çalıştık…!!

Son olarak bizleri, Türkmeneli televizyonumuzu Makedonya’ya davet eden Türk Demokrat Partisi Gençlik Formu Genel Başkanı Enes İBRAHİM, Üsküp’teki mütevazı bürolarında bizleri ağırladı. Kendisiyle son röportajımızı yaptığımızda cep telefonu çaldı…

Ve Londra’da bulunan Makedonya Ekonomi Bakanı Yardımcısı Maksut ALİ olduğunu öğrendik.. Bizleri sordu. Selamlarını iletti. Türkmeneli halkında başarılar dileğini aktardı…

Ardından da Enes dostumuz, bizleri Makedonya Havaalanına kadar Türkiyeli bir dostuyla uğurladı… Ama bizlerin gönlü, yüreği onlarda ve onların yüreği da bizlerde kalıyor…Onları Kerkük‘te ağırlama umuduyla Türkiye’ye doğru Uçağımıza bindik.. Sağlıkça kal Makedonya… Güle güle Üsküp sözcüğü dudaklarımızda titremeye başladı…

MAKEDONYA İLE İLGİLİ DİP NOTLAR

Makedonya Cumhuriyeti; Balkan yarımadası’nın merkezinde yer alan bir ülkedir. Yüzölçümü 66.600 km.lik bir alanı kapsar. Çoğu Makedon olmak üzere, Yunan, Arnavut, Bulgar, Ulah, Roman ve Türklerin yaşadığı mozaik bir ülkedir.

Dağlık ülkesi olan Makedonya’nın başkenti Üsküp’tür. Diğer önemli şehirleri ise, Gostiver, Kalkandelen, Manıstır, Pirlepe, Kumanova ve Üsküp’ten sonra en güzel şehir sayılan Ohri’dir.

        Ortalama nüfusu 2.214.000 olan Makedonya’da, Başkent Üsküp’ün nüfusu 550 bin’dir. Makedonya nüfusunun % 50’sini Makedonlar, % 38’ini Arnavutlar, % 5’ini Türkler, 2.2’sini Romenler, 2.1’ni Sırplar ve 2.7’sini diğer gruplar oluşturmaktadır. Makedonya Türklerin nüfusu 80.000 civarındadır.

Makedonya’nın resmi dili Makedoncadır. Kullandığı yazım imlası kiril harfleridir. Türkler ise, kullandıkları dil, Türkiye Türkçesi, Latin alfabesidir.

Makedonya Parlamento’sunda 3 Türk Milletvekili ve Ekonomi Bakan yardımcı, Türkleri temsil etmektedir. Makedonya Türk Demokrat Partisi’nin kullandığı Bayrak, Türkiye Cumhuriyeti devletinin Barağıdır…

Makedonya’da yaşayan Müslümanların sayısı verilen kaynağa göre çeşitlilik göstermektedir. Makedonlar tarafından burada yaşayan Müslüman nüfus % 30 olarak gösterilmektedir. Bölgede yaşayan Müslümanlar ise oranlarının en azından % 50 civarında olduğunu ifade etmektedirler.

 
           Ülkede tarım oldukça gelişmiştir. Makedonya Avrupa’nın sebze ve meyve ambarı gibidir. Ülkenin elektrik enerjisi, linyitin yanısıra İnce karasu Irmağı üzerindeki santrallerden sağlanmaktadır. 

Makedon dilini ve kültürünü geliştirmek için eğitim, tiyatro ve diğer sanatsal etkinlikler gerçekleştirilmeye çalışılmaktadır. Makedonya Cumhuriyeti kendi radyo ve televizyonuna sahiptir. Kültürel kurumların çoğu Üsküp’tedir.

Mart 2003 yılında ise Türk Derneklerinin ortak bir çatı altında toplanmasını sağlayan bir oluşum ile “MATÜSİTEB” Makedonya Türk Sivil Toplum Teşkilatları Birliği kurulmuştur. Makedonya uluslararası kültürel arenada Struga şiir festivali, Balkan Festivali ve Goran Stefanovski oyunları ile yerini almış durumdadır. Bu organizasyonlara Türkiye’den de gruplar katılmaktadır.    

Makedonya’da yaşayan Müslümanların sayısı verilen kaynağa göre çeşitlilik göstermektedir. Makedonlar tarafından burada yaşayan Müslüman nüfus % 30 olarak gösterilmektedir. Bölgede yaşayan Müslümanlar ise oranlarının en azından % 50 civarında olduğunu ifade etmektedirler.

 
         Bölgedeki Müslüman nüfusu Arnavutlar ve Türkler oluşturmaktadır. Müslüman nüfus yoğun olarak ülkenin batısında yaşamaktadır. Batı Makedonya’daki Müslümanların ekonomik durumları ve eğitim durumları doğudakilere göre oldukça iyidir. Buradaki Müslümanların çoğu kendi işyerlerine sahiptir. Türklerin ve Arnavutların kendi anadillerini öğrendikleri okulları vardır. Ancak üniversitelerde Müslüman nüfusa sadece % 10’luk kontenjan ayrılmıştır. 

        Müslümanların yoğun olarak yaşadıkları başkent Üsküp tipik bir Anadolu kenti görünümündedir ve Türkçe konuşanların sayısı oldukça fazladır.
Makedonya’nın doğusunda ise Müslüman azınlığın % 10 civarında olduğu tahmin edilmektedir. Buradaki Müslümanların siyasi olarak herhangi bir yapılanmaları yoktur. Ekonomik, sosyal ve kültürel durumları da oldukça kötüdür. Buradaki Müslümanlar arasında işsizlik oranı yüksektir. Makedonya hükümetinin izlediği caydırıcı politikalar nedeniyle buradaki Müslümanların eğitim seviyesi de oldukça düşük oranda kalmıştır.